Weinig romanciers gaan zo dapper en onbesuisd te werk als de Nederlandse Nelleke Noordervliet. Het hoofdpersonage in Het bewind van de gelukkigen is Sophie Roth, die de hoofdstad waar ze woont, inruilt voor een verafgelegen dorp. Het verhaal dat ze vertelt, speelt zich af in de nabije toekomst: Europa is een extreemrechtse dictatuur geworden, mensen met een migratieachtergrond zijn afgevoerd naar “Libië en Algerije, waarmee een dumpdeal was gesloten”.

Slechts een van hen krijgt een naam en een gezicht. In een flashback staat Sophie stil bij de dood van Charlito, haar “grote lieve vriend” die tijdens een pogrom is vermoord. “Witheet vuur door mijn aderen. 'Charlito!' Hij lag op straat. In dunne straaltjes liep het bloed naar de goot. Ik nam het vermorzelde hoofd in mijn armen en schreeuwde. Ik schreeuwde. Een knokploeg, opgewonden door de macht over leven en dood, opgefokt, geil op moord, had hem uit zijn huis gesleept en vertrapt.”

Tien jaar later heerst “het bewind van de gelukkigen” - een autoritair regime dat alleen goed nieuws verspreidt. Maar of een dictatuur die zich heeft gevestigd op basis van ressentiment zonder negativiteit wel kan bestaan, is een van de vele vragen die in dit boek niet worden gesteld.

Lekker gezellig

Een ander thema dat onaangeroerd blijft, is de economie: waarmee verdienen mensen de kost? Sophie is ex-journalist omdat de vrije pers is afgeschaft, maar blijkbaar heeft ze “geld zat”. Vele andere personages zijn ook al rijk genoeg om zich te kunnen bezighouden met slechts twee dingen: groenten kweken en roddelen over de dictatuur. Het heeft iets utopisch en angstaanjagend tegelijkertijd.

Dé grote moeilijkheid blijkt psychologisch van aard: achterhalen wat de dorpelingen denken en aan welke kant ze staan. Voor Sophie is dat extra spannend, omdat ze een nieuwkomer is, maar ook omdat ze niemand minder is dan de halfzus van de dictator! Als ze kennismaakt met de buurvrouw is ze niet optimistisch: “Het was de vraag of uit onze verschillen vijandelijkheden zouden voortvloeien of wederzijdse waardering en zelfs bewondering. Ik gokte op het eerste.”

Wat mensen elkaar vooral bieden zijn zelfgebakken koekjes en koffie. Slóten koffie. Bijvoorbeeld wanneer amateur­historicus Bram langsloopt. 'Terwijl ik de koffie maakte vroeg ik me af wat ik met Bram aan moest.'

Koffiedrinken dan maar.

Ondanks alles breekt verzet uit. Bommen ontploffen, en ouden van dagen komen op straat omdat ze euthanasie willen. Je verzint het niet, maar Noordervliet wel: in hun rolstoel dragen ze spandoeken zoals “Schiet ons dood!” Een nieuw gespreksonderwerp met Bram dient zich aan. “Terwijl ik bezig was koffie te zetten, verontschuldigde ik me voor mijn botte weigering hem naar de euthanasieopstand te vergezellen. Hij maakte een gebaar dat het wel oké was. 'Ik had het wel willen zien,' zei hij, 'maar toch ook weer niet.'” Het is cafeïne die tot grootse inzichten leidt: “Ik dronk mijn koffie. Alles was open voor interpretatie. Niemand bezat de enige juiste versie van een gebeurtenis.”

Het bewind van de gelukkigen toont de passiviteit van de middenklasse die het thuis lekker gezellig wil houden, maar getuigt ook van grote angst voor verandering tout court. Het is de massa die een dictator aan de macht brengt, maar die wispelturig en gewelddadig genoeg is om dat gezag weer te ondergraven zonder dat het tot beterschap leidt. “Niemand zag echt democratische verkiezingen in het vooruitzicht met wederzijds respect en herstel van de oude instituties en een vrije pers”, zo vat Sophie het aan het eind samen. “Niemand zag het continent werkelijk herrijzen. Ik rilde.” Het is een reactie die vooral de onmacht van de auteur samenvat, en het ongeloof van de lezer.

Een dystopische roman over het belang van de vrije pers. Een democratisch verkozen conservatief-rechtse partij heeft in Europa de absolute macht gegrepen, de oppositie uitgeschakeld en de pers aan banden gelegd. Voormalig journaliste Sophie Roth heeft de hoofdstad verruild voor een rustig leven op het platteland, waar ze een nieuw bestaan probeert op te bouwen. De dorpsbewoners blijken echter wantrouwend vanwege haar verleden als kritisch journalist. Dan wordt Sophie benaderd door het verzet: ze is namelijk de halfzus van Alain, kopstuk van de nieuwe regering, en de verzetsstrijders willen informatie van haar. Sophie moet kiezen of ze deel wil nemen aan gewelddadige acties tegen het regime van haar broer, of haar rustige plattelandsbestaan wil behouden. Onderhoudend en met literair vakmanschap geschreven. Geschikt voor een brede tot literaire lezersgroep. Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) is een bekende Nederlandse schrijver. Ze schreef vele boeken. Ze won meerdere prestigieuze literaire prijzen, zoals de Multatuliprijs, de Constantijn Huygensprijs en de Gouden Ganzenveer.